NS station en emplacement Utrecht CS - deel 2

1. Catalogusnummer: 834766. De perrons van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht, met op de achtergrond het Hoofdkantoor Rabobank Nederland (Croeselaan 18). Datering: Tussen 01-01-1987 en 31-12-1987.
Foto: H. Verschuur - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

2. Catalogusnummer: 816980. Het noordelijke gedeelte van het Centraal Station te Utrecht, vanaf de hoogste verdieping van het NH Utrecht Hotel (Jaarbeursplein 24), met op de voorgrond de ingang van de Daalsetunnel en een passerende goederentrein. Op de achtergrond de fietsenstalling op het Leidseveer en het Smakkelaarsveld. Datering: 26 juli 2013.
Foto:  V.M. Lansink - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

3. Utrecht CS, 8 november 2000. Treinstel 766 in twee kleurstellingen: de ene helft geel, de andere helft groen.

Foto: Nico Spilt - Langs de rails / nicospilt.com

4. + 5. Utrecht, 21 mei 2001. Loc 1843 en 1852 met een extra trein. Foto: Nico Spilt - Langs de rails / nicospilt.com

6. Utrecht CS, 2 december 1973, enkele weken voor het begin van de sloop. Links de Katreinetoren in aanbouw. Op het dak van het oude station staan twee beelden van Mari Andriessen; deze zijn tegenwoordig te zien in de tuin van het Spoorwegmuseum. Tussen deze twee beelden staat Phoenix, als verwijzing naar de grote brand uit 1938. Foto: Nico Spilt - Langs de rails / nicospilt.com

7. Catalogusnummer: 76346. Het Centraal Station op het N.C.S.-station Utrecht Buurtstation te Utrecht met veel toeschouwers op het perron, vermoedelijk vanwege het bezoek van koningin Wilhelmina aan de Rijksmunt. Datering: Tussen 01-01-1911 en 31-12-1911.
Foto: Joh. A. Moesman, fotograaf/graficus/tekenaar - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus: Publiek Domein

8. Catalogusnummer: 801836. De perrons van het Centraal Station (N.S.-station Utrecht C.S.) aan het Stationsplein te Utrecht.
Datering: 2 juli 1974. Foto: W. Meijnen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

9. Catalogusnummer: 166010. Interieur van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht: hal, met rechts de loketten.
Datering: Augustus 1939. Foto: Nederlandse Spoorwegen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus: Publiek Domein

10. Catalogusnummer: 166212. Het in aanleg zijnde vierde perron van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht.
Datering: 5 maart 1970. Foto: Nederlandse Spoorwegen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus: Publiek Domein

11. Catalogusnummer: 834915. De perrons van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht. Datering: Tussen 01-01-1987 en 31-12-1987.
Foto: H. Verschuur - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

12. Catalogusnummer: 40548. De werkzaamheden op het emplacement bij het Centraal Station te Utrecht in verband met de verbreding van de tunnel onder het spoor in de Leidseweg. Datering: Tussen 01-01-1904 en 31-12-1906.

Foto: Onbekend - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: Publiek Domein

13. Catalogusnummer: 76486. Luchtfoto van het emplacement met tractiegebouwen van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht, uit het zuidoosten. Links de Kruisvaart en de Machinefabriek F. Smulders (Croeselaan 20). Datering: Tussen 01-01-1930 en 31-12-1930.
Foto: KLM Aerocarto - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: Publiek Domein

14. Catalogusnummer: 159870. Een goederentrein getrokken door een electrische locomotief uit de serie NS 1000 op het besneeuwde N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht. Datering: 17 januari 1963.
Foto: Nederlandse Spoorwegen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus: CC0 1.0 Publiek Domein Verklaring

15. Catalogusnummer: 812438. Het 3e perron van het Centraal Station (N.S.-station Utrecht C.S.) te Utrecht.
Datering: Mei 1989. Foto: Fotodienst GAU - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

16. Catalogusnummer: 803008. De "buurtsporen" van het Centraal Station (N.S.-station Utrecht C.S., Stationsplein) te Utrecht, tijdens de werkzaamheden ten behoeve van het verlengen van de sporen in de richting van de stationshal.
Datering: 22 februari 1976. Foto: W. Meijnen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

17. Catalogusnummer: 168705. Het emplacement aan de noordzijde van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht, vanaf de Katreinetoren. Datering: Tussen 01-01-1983 en 31-12-1988.
Foto: J. Lankveld - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0

18. Catalogusnummer: 857745. Het besneeuwde emplacement aan de zuidzijde van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht.
Datering: 9 januari 1967. Foto: Nederlandse Spoorwegen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus: CC0 1.0 Publiek Domein Verklaring

19. Catalogusnummer: 76410. Het 3e (voorgrond) en 4e perron van het Centraal Station van de N.S. te Utrecht. Links op de achtergrond het Beatrixgebouw van de Jaarbeurs aan de Croeselaan. Datering: Tussen 01-01-1987 en 31-12-1987.
Foto: Fotodienst GAU - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl - Licentiestatus: CC-BY-4.0 licentie

20. Catalogusnummer: 841439. Het tweede perron van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht.

Datering: Tussen 01-01-1958 en 31-12-1958. Foto: L. Hessels, Nederlandse Spoorwegen - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus: CC0 1.0 Publiek Domein Verklaring

21. Catalogusnummer: 24110. Het zuidelijke spoorwegemplacement en op het kantoorgebouw aan de Laan van Puntenburg te Utrecht. Datering: Tussen 01-08-1999 en 31-05-2001. Foto: K. Visser - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl

Licentiestatus: CC-BY-4.0 licentie

22. Catalogusnummer: 170518. Interieur van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht: Stationstraverse.
Datering: Tussen 01-01-1975 en 31-12-1980. Foto: E. Tappen, Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus:  CC-BY-4.0 licentie

23. Catalogusnummer: 157771. Een kelner op een perron van het N.S.-station Utrecht C.S. te Utrecht.

Datering: Tussen 01-01-1975 en 31-12-1980. Foto: E. Tappen, Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl
Licentiestatus:  CC-BY-4.0 licentie

24. Dit historische beeld toont een unieke bijeenkomst van drie generaties Nederlandse stoomlocomotieven op het emplacement van Utrecht in de jaren 1930. 

De Locomotieven op de voorgrond

Op de foto zijn drie specifieke typen machines te onderscheiden die destijds het Nederlandse spoorbeeld bepaalden: 

  • Rechts: De "Jumbo" (NS 3776) – Dit is een sneltreinlocomotief uit de legendarische NS 3700-serie (oorspronkelijk Staatsspoor-wegen). Deze krachtige machines kregen de bijnaam "Jumbo" vanwege hun grote trekvermogen en betrouwbaarheid. Op de foto rangeert de 3776 nog met haar karakteristieke grote, ronde rookkastdeur. De bekendste overlevende van deze serie is de NS 3737, die in 1958 officieel de allerlaatste stoomtreindienst voor de NS reed en nu in het Spoorwegmuseum staat. 
  • Links: De NS 1647 – Dit was oorspronkelijk loc nr. 396 van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM), in 1892 gebouwd door de Britse fabriek Sharp, Stewart & Co. Op het machinistenhuis is de geschilderde soortmerkaanduiding P 3 te zien, wat destijds de classificatie aangaf. 
  • Midden op de achtergrond: De NS 1605 – Een oudere personentreinlocomotief, die haar oorsprong vond bij de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS). 

De achtergrond: De Inktpot

De markante toren die precies tussen de locomotieven door omhoogrijst, is Hoofdgebouw III van de Nederlandse Spoorwegen, beter bekend als De Inktpot.

  • Bouw: Het gebouw werd tussen 1918 en 1921 ontworpen en gebouwd onder leiding van spoorwegarchitect ir. G.W. van Heukelom.
  • Bakstenen: Vanwege de extreme schaarste aan bouwmaterialen na de Eerste Wereldoorlog kocht de NS destijds zelf steenfabrieken en schepen op. Het gebouw is volledig opgetrokken uit maar liefst 22 miljoen bakstenen, waardoor het het grootste bakstenen monument van Nederland is. 
  • Locatie: Dit kolossale gebouw staat aan het Moreelsepark in Utrecht en doet tegenwoordig dienst als het hoofdkantoor van spoorbeheerder ProRail. 

De foto illustreert perfect het knooppunt Utrecht in de hoogtijdagen van het stoomtijdperk, met de toen nog splinternieuwe spoorwegkathedraal die over het drukke emplacement uitkijkt.

25. Dit schilderij toont een historisch Nederlands spoorwegtafereel met een reizigerstrein getrokken door twee stoomlocomotieven (in voorspan) op een omvangrijk emplacement.

Historische Context & Materieel

  • De Locomotieven: De voorste stoomlocomotief draagt het nummer 1920. Dit verwijst naar de bekende serie NS 1900 (oorspron-kelijk gebouwd voor de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij, HSM). Deze sneltreinlocomotieven met de asindeling 4-4-0 (2'B) werden tussen 1907 en 1913 gebouwd door Werkspoor. Karakteristiek voor deze machines zijn de koperen ketelbedekkingen en de typisch klassieke opbouw. 
  • Het Voorspan: Omdat zwaardere reizigerstreinen destijds soms te zwaar waren voor één enkele machine, werd er een tweede locomotief voorop geplaatst. Dit principe wordt voorspan genoemd.
  • De Rijtuigen: Achter de locomotieven rijdt een stam houten of vroege stalen vierassige reizigersrijtuigen, typerend voor de vroege decennia van de Nederlandse Spoorwegen (circa jaren '20 / '30).

De Locatie & Omgeving

  • Seinhuis A: Aan de rechterzijde is een markant houten seinhuis op poten te zien met de letter A. Dit type seinhuis stond op strategische plekken bij grote stations om de wissels en signalen handmatig of mechanisch te bedienen.
  • Infrastructuur: Op de achtergrond is een grote stalen boogbrug (vakwerkbrug) zichtbaar en een rij klassieke armseinen (vleugel-seinen) die de rijwegen voor de treinen beveiligden. De complexe wisselstraat op de voorgrond benadrukt de omvang van dit knooppunt.

Zie ook

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Externe links/verwijzingen

Pagina bijgewerkt: 3 september 2026 - Foto nr. 24, 25

Maak jouw eigen website met JouwWeb